Nhìn từ cổ phiếu trụ cột

Điều chỉnh thường được chờ đợi như một đợt suy giảm khá dài, có thể tính theo tuần hoặc hơn, hoặc theo các mức hỗ trợ kỹ thuật, chẳng hạn 38,2% hay 50% mức tăng vừa diễn ra... VN-Index đạt mức cao nhất trong đợt tăng đang diễn ra ở mức 416,9 điểm. Mức cản 420 điểm suốt 2 tuần qua đã được "đóng đinh" vào trí nhớ của nhà đầu tư (NĐT) do hầu hết các tư vấn của các Cty chứng khoán (CTCK) đều nhắc đến mốc này như một mức kháng cự quan trọng. Thực tế, nếu VN-Index đạt 420 điểm, thì sóng tăng giá thứ hai này đã có độ lớn tương đương (100%) sóng tăng thứ nhất - từ 235 điểm lên 347 điểm.

Càng gần các mức kháng cự, áp lực bán càng mạnh do tâm lý chốt lời cũng như ý đồ thoát khỏi thị trường trước khi gặp ngưỡng cản. Phiên ngày 21.5 đã cho thấy rõ ràng ý đồ đó, khi lượng bán ra chấp nhận hạ giá liên tục, thậm chí bán sàn ở nhiều cổ phiếu (CP). Tuy nhiên, VN-Index vẫn tăng nhẹ 0,5% do sự cân bằng giữa các nhóm CP. Phiên cuối tuần là thời điểm những NĐT kiên trì nhất cũng phải dao động, khi lượng bán tăng vọt và chỉ số mất tới 1,9% trên sàn TPHCM (HoSE) và 0,8% trên sàn Hà Nội (HaSTC). Thống kê sàn HoSE cho thấy, tổng bán tăng 24% và sàn HaSTC tăng 17%.

Một đặc điểm của thị trường trong các đợt tăng cũng như giảm là nhóm CP tín hiệu - thường được NĐT gọi là những CP trụ. Những CP này không chỉ phải có mức vốn hóa lớn (để tác động đủ mạnh tới chỉ số Index), mà còn phải thuộc ngành nghề nhạy với sự tăng trưởng như tài chính - ngân hàng, bất động sản, xây dựng cơ bản...

Tín hiệu phục hồi hay điều chỉnh của thị trường thường được phát đi từ những CP này. Có thể điểm mặt nhóm CP CTCK như SSI (HoSE), KLS, BVS (HaSTC) hay CP ngân hàng (STB, ACB)... Trong hai phiên điều chỉnh cuối tuần, những CP này bị đè giá rất mạnh và có mức giảm mạnh hơn thị trường. Trong khi nhóm CP dẫn dắt và những CP lớn khác giảm giá mạnh, nhóm CP nhỏ lại tăng giá thường là biểu hiện của "đoạn cuối" chu kỳ đi lên.

Những quy luật này đã lặp lại rất dễ nhận thấy suốt 5 phiên của tuần này. Do đó, có lẽ đa phần NĐT không mấy bất ngờ, thậm chí còn có thể là chờ đợi một đợt điều chỉnh để khả năng đi lên bền vững hơn.

Đằng sau khối lượng giao dịch khổng lồ

Tuy nhiên, một đặc điểm của chu kỳ đi lên này là yếu tố phục hồi sau khủng hoảng. "Bữa tiệc CK" suốt 3 tháng qua không phải NĐT nào, cả tổ chức lẫn cá nhân cũng được tham dự trọn vẹn từ đầu đến cuối. Có người bắt đáy thành công, nhưng lại mất hàng trong những đợt "rung lắc" đầu tiên. Có người "ăn" trọn vẹn sóng tăng thứ nhất, nhưng lại quá cẩn trọng để lỡ nhịp trong sóng tăng thứ hai. Nguyên nhân của tình trạng này là yếu tố tâm lý cũng như những phân tích cơ bản của kinh tế khó có thể lý giải hợp lý cho diễn biến của thị trường.

Chính vì sự đi lên trong nghi ngờ đó, nên dòng tiền vừa qua đã liên tục xoay chuyển, vào ra sau những đợt đảo chiều. Quy mô giao dịch của thị trường cao tới mức khó tưởng tượng, cho thấy dòng tiền thường trực trong thị trường thực tế rất lớn. Đặc biệt với nhiều tổ chức, cơ hội sửa sai cho sự cẩn trọng quá mức cũng như sự chậm chân vừa qua chỉ tới trong những đợt điều chỉnh. Do đó, dấu hiệu của dòng tiền mới vào thể hiện ở khối lượng lớn trong những phiên giảm điểm, đặc biệt khi NĐT chấp nhận bán tháo.

Ngày 22.5 là một ví dụ khá rõ ràng ở nhóm CP trụ như SSI, STB, SJS hay ACB, VCG. Sau phiên xả hàng mạnh ở mức sàn - đặc biệt là phiên mở cửa tiếp tục giảm mạnh - khó có NĐT nào khi đã đạt mức lãi nhất định lại từ chối bán ra. Tuy nhiên, lượng bán sàn bao nhiêu đều được mua hết và thị trường ghi nhận một kỷ lục mới với trên 3.096 tỉ đồng được giao dịch, chỉ kém phiên kỷ lục trong lịch sử TTCKVN ngày 6.5 vừa qua chưa tới 10%. Nếu giá càng giảm, khối lượng giao dịch càng tăng, đặc biệt là lượng mua sàn càng lớn thì hoạt động tích lũy càng diễn ra tích cực và đợt điều chỉnh khó mạnh.

Một dấu hiệu ít được chú ý là hai tuần qua, giao dịch trái phiếu rất sôi động nhưng lại thiếu vắng NĐTNN. Còn nhớ năm 2008 là năm khốn khó với TTCK và dòng tiền của các tổ chức trong nước đã "chạy" vào trú ẩn ở trái phiếu hoặc ở trạng thái tiền mặt. Có vẻ như việc chuyển trái phiếu thành tiền mặt đang diễn ra mạnh và dòng tiền này rất có khả năng sẽ quay lại CP.

Mặt khác, mức lãi suất huy động đang tăng cao cũng là một tín hiệu. Thông thường, lãi suất tăng sẽ bất lợi cho TTCK. Tuy nhiên, hơn 2 tháng nay, lãi suất tăng lại cùng chiều với TTCK. Điều đó cho thấy hệ thống ngân hàng đang khan tiền ở một mức độ nào đó và dòng tiền tiết kiệm đang chảy đi đâu? Rất có thể kênh CK là một điểm dừng, bởi lòng tham khó cưỡng lại trước mức tăng giá cả trăm phần trăm ở nhiều CP thời gian qua.

Nếu những khó khăn của nền kinh tế đã đi qua thời điểm gian nan nhất thì rất có khả năng TTCK sẽ bước vào một chu kỳ tăng chủ đạo dài hạn (xu hướng tăng cấp 1). Trong chu kỳ này sẽ diễn ra các đợt điều chỉnh giảm (xu hướng cấp hai) và đó sẽ là cơ hội để các nguồn tiền đến muộn giải ngân. Cơ hội hậu khủng hoảng không phải lúc nào cũng gặp lại, nhất là sau một cuộc khủng hoảng hiếm thấy trong cả đời người.